"Managers houden verandering vaak zelf tegen"

Doorbreek de cirkel, schreef Arend Ardon in zij boek ‘Doorbreek de cirkel’. Hij stelt dat veel managers zelf onbewust de verandering die ze willen, tegenwerken. Het helpt om te zien, hoe je dat doet en waar je het kunt doorbreken. Hij beschrijft daartoe zes principes die helpen om de blinde vlek te zien en te tackelen. Het klinkt eenvoudig en toch is het de vraag in hoeverre je zélf je eigen blinde vlek werkelijk kunt zien. Zo betrap ik mezelf zelfs na 48 jaar toch regelmatig op ‘nu doe ik het weer, dat wist ik toch allang'.

Durven op safari gaan

Recent mocht ik zelf een andere mogelijkheid tot verandering in organisaties ervaren. De eerste week van juli 2012 was ik met dertig andere 'tijgers' op safari. Ik deed mee aan de 'social innovation safari' , georganiseerd door Kennisland en de Baak. In groepen van vijf gingen we 'op jacht' bij zes verschillende maatschappelijke organisaties in Amsterdam, die ieder een eigen dilemma aan ons voorlegden. Zo'n situatie waarbij je gedachten gaan haperen, omdat het complex is, en niet zomaar op te lossen. De groepen waren zo divers mogelijk samengesteld: in leeftijd, nationaliteit en achtergrond. We kenden elkaar niet. De gemene deler: tijd, open minded en zin.

Wat deden we?

• Luisteren en kijken. Vragen stellen. Spreken met alle mogelijke stakeholders. De blik zo open mogelijk houden. Elkaar wijzen op (voor)oordelen. Dilemma's vaststellen, voorlopige conclusies trekken. Verrast worden, omdat onze vooroordelen niet kloppen; en ook omdat de vraag van de organisatie in de realiteit anders in elkaar blijkt te zitten: namelijk nog complexer. Door een breed spectrum van betrokkenen te spreken krijgen we een completer beeld.
• De wildernis ingaan. Geen analyses en rapporten maken achter het bureau, maar brutale vragen stellen, op straat, op andere relevante, of juist onverwachte plekken. Onze opdracht om de betreffende organisatie zichtbaar te maken met social media wordt door de ijsjesverkoper om de hoek met een goede vraag op scherp gesteld: "Zou je er zelf willen werken?  Ik niet, want ze komen zo stoffig over....."
• Met videocamera, fototoestel en blocnote leggen we alles vast. Niet perfect, wel goed genoeg. Om transparantie te bevorderen. Om te kunnen delen wat we doen.
• En dan gaan we iets doen. We maken geen rapport of analyse. We doen een 'prototype-interventie'. Dat betekent dat we met betrokkenen een actie ondernemen. Iets doen waarvan we denken dat het nodig is, beweging en ontmoeting creëert. Zo is er een groep die het thema duurzaamheid voor de lokale markt als opdracht heeft. Na gesprek met marktkooplui, bezoekers en gemeenteleden, brengen zij de mensen van de gemeente naar de markt en laten hen marktgoederen verkopen. Vervolgens nodigen ze de betrokken groepen uit aan een grote tafel op de markt zelf. En gaan met hen in gesprek. Ideeën worden op grote vellen die de tafel bedekken vastgelegd. Er ontstaat verbinding en wederzijds begrip.
• De week eindigt met presentaties. Geen saaie powerpoints maar inspirerende en betrokken verhalen. Kort en to the point. Met opdrachtgevers samen op het podium.
• En dat alles in de snelkookpan van één week. De druk die dat geeft, helpt om onverwachte interventies te doen, verschillende ideeën snel te onderzoeken en eventueel weg te gooien.

Verrassingseffect

Waarom ik enthousiast ben over deze aanpak? Omdat ik ervaren hebt dat verse ogen en onbevooroordeelde oren op de situatie nieuwe perspectieven en mogelijkheden geven. Als externe groep kom je makkelijker binnen, zeker omdat je zelf geen belang hebt. Door het verrassingseffect van de interventie en de directe ervaring ervan, ontstaan gesprekken die nooit eerder gevoerd zijn, en zijn nieuwe verbindingen gelegd. De kring betrokkenen wordt groter. Iets doen in plaats van een analyse en rapport heeft meteen impact. De resultaten worden zichtbaar gemaakt en gedeeld. Transparantie helpt de organisatie om het zelf op te pakken. Het totale proces geeft iedereen inzicht. En het geeft een voorbeeld van hoe het dilemma 'in het groot' kan worden aangevlogen.

Met deze ene week is de klus natuurlijk nog niet geklaard. Het zal van de deelnemende organisaties vragen om het zelf actief op te pakken. Hun eerste reacties getuigen van goede moed:

• "Jullie hebben ons empowered. We kunnen niet doen of er niks is gebeurd." Schooldirecteur
• "Praten met marktkooplui en bezoekers maakte dat ik dingen heb gehoord, die ik normaal niet hoor." Beleidsmedewerker Gemeente

Meer informatie over deze aanpak

An Kramer, senior programmamaker bij De Baak