Excelleren: wanneer ben jij op je best?

    Of je nu leerkracht, manager of vertegenwoordiger bent, iedereen beleeft van die momenten waarop ie terecht trots kan zijn op zijn prestaties. Om meer van die topprestaties neer te kunnen zetten, is het volgens talentcoach Jan Ardui belangrijk na te gaan waarom je precies op dat moment excelleerde. Zijn bedenkingen.

    Wat is het genieten om iemand te zien die zich met hart en ziel inzet en tegelijkertijd de indruk geeft dat het allemaal vanzelf gaat. Of we nu denken aan een leerkracht, een loodgieter, een manager, een hardloper, een politicus, of een kunstenaar, het gaat niet over wat mensen doen, maar wel over hoe zij de dingen doen die ze doen.

    Ik ga er vanuit dat de meesten van ons momenten beleven en creëren, die we voluit als excellent kunnen bestempelen. Het is essentieel om aan te stippen dat excellentie altijd aan bepaalde momenten zal gekoppeld zijn. Er bestaat geen excellente mens. Er zijn mensen die een bepaalde excellentie in een specifiek vakgebied of hobby opgebouwd hebben en die op momenten zeer uitgesproken aanwezig maken. Op momenten van excellentie worden inspanning en ontspanning gecombineerd, gaat de uitzonderlijke prestatie samen met een simpel aanvoelen van gewoon jezelf te zijn.

    Er is heel weinig expliciete aandacht voor dat soort momenten. We vergeten ze snel of relativeren ze, in plaats van na te gaan hoe deze unieke ervaringen als inspiratiebron kunnen dienen. Wanneer we ervaringen waarin we een zekere graad van excellentie bereiken op de juiste manier koesteren, kunnen ze een essentiële bron worden voor ons leerproces.

    Wanneer excelleerde je?

    Vanuit mijn praktijk als Executive Coach heb ik het geluk gehad gedurende de laatste tien jaar, vele excellente managers en leiders van succesvolle bedrijven in binnen- en buitenland te begeleiden. Ik vraag hen altijd naar voorbeelden van momenten waarop zij zich excellent voelden en als excellent beoordeeld werden door ofwel anderen ofwel de zichtbare resultaten die ze boekten.

    Naast belangrijke individuele verschillen zijn er ook enkele elementen die ik teruggevonden heb in alle verhalen. Op momenten van excellentie zijn wij blijkbaar in staat om ogenschijnlijk onverenigbare polariteiten met elkaar te verbinden en tot een vruchtbare connectie te vormen.

    Té abstract?

    • Vrijheid én discipline

    Eén van die ogenschijnlijk onverenigbare dynamieken is de verbinding tussen discipline én vrijheid. Op momenten van excellentie zijn mensen in staat om een uitzonderlijke discipline aan de dag te leggen die hen in staat stelt om bijzondere prestaties te leveren. Discipline heeft te maken met de wil en de energie om te doen wat je MOET doen, desnoods een handeling 1.000 keer te herhalen om uiteindelijk iets bijzonders te krijgen.

    Vrijheid is gebaseerd op een innerlijk gevoel van te MOGEN doen waar je zin in hebt, je eigen creativiteit te kunnen gebruiken en een eigen kleur te geven aan wat je doet.
    Een manager die enkel de regels volgt en precies doet wat zij moet doen, zal in haar rol als manager nooit momenten van excellentie ervaren. Het is pas wanneer zij deze discipline met vrijheid combineert en in staat is om tegelijkertijd regels te volgen én ook regels te doorbreken, dat de persoon in staat is excellentie te genereren.

    • Bescheidenheid én arrogantie

    Een andere polariteit die moeiteloos gecombineerd wordt wanneer we over excellentie spreken, is: bescheidenheid en arrogantie.
    Iemand die een excellent resultaat boekt, weet dat dit resultaat niet enkel komt vanuit zijn of haar interne strategieën. Het samenspel tussen wat de persoon zelf doet en de mogelijkheden en randvoorwaarden van buiten wordt onderkend en in alle nederigheid doorleefd. Vandaar ook dat mensen die momenten van excellentie beleven, tegelijkertijd ook vaak een grote dankbaarheid voelen. Deze dankbaarheid heeft te maken met een diep aanvoelen dat excellentie een ‘samenspel’ is van dynamieken die je ten dele kan controleren maar ook van omstandigheden die ‘juist’ vallen.

    Maar enkel met dankbaarheid en bescheidenheid zijn de voorwaarden niet vervuld om tot excellentie te komen. De vrijheid waarover we schreven, heeft te maken met de wereld naar jouw hand zetten, een verschil creëren, een verschil dat enkel jij kan maken.

    Deze noodzakelijke eigengereidheid zouden we arrogantie kunnen noemen. Arrogare betekent oorspronkelijk ‘zich toe-eigenen’. Dit proces van toe-eigenen is noodzakelijk om niet alleen een bijzondere kwaliteit te bieden maar een ‘eigen’ kwaliteit te bieden die uniek is.

    Geen enkele eigenschap is alleen goed of slecht

    De hypothese die we hier willen voorleggen is dat momenten van excellentie steeds gekenmerkt worden door het samengaan van polariteiten die in eerste instantie onmogelijk te verbinden leken. Een polariteit – dus tegenpolen die elkaar uitsluiten - wordt getransformeerd naar een complementariteit – tegenpolen die elkaar versterken.

    Dit betekent dat vanuit het perspectief van excellentie geen enkele eigenschap als zuiver goed of slecht beoordeeld kan worden. Elke zogenaamde beperking kan juist een fundamenteel onderdeel uitmaken van het opbouwen en realiseren van excellentie. De enige voorwaarde is om de zogenaamde beperking (luiheid, arrogantie, verlegenheid, jaloezie, controle, egoïsme, etc.) te verbinden met een andere kwaliteit waarmee ze een generatieve koppeling kan maken.

    Opdracht

    Ik zou iedereen willen uitdagen om na te gaan hoe de inhoud van hun voornaamste zelfkritiek juist een heel specifiek en essentieel ingrediënt vormde van de momenten van excellentie die men bereikt heeft in het leven. De meesten van ons geloven dat voor het opbouwen en realiseren van excellentie het noodzakelijk is om tegen zichzelf in te gaan, eigen beperkingen opzij te zetten of die trachten te elimineren.

    Ik ben er integendeel van overtuigd dat excellentie juist gebruik maakt van alles wat een persoon (een organisatie) in zich draagt. Dit wordt prachtig geïllustreerd door het feit dat mensen met veel moed wel degelijk angst hebben, maar een manier gevonden hebben om een diepe connectie te maken met hun angst. Angst en moed worden complementair en creëren een positieve spanning van waaruit excellentie kan groeien.

    Jan Ardui, als expert verbonden aan Baak Belgium

    Meer weten?
    Volg een studiedag rond Excellentie bij De Baak onder leiding van Jan Ardui en Willie Van Peer op 21 september 2013 van 9 tot 17u